Το αποτύπωμα μιας γυναίκας που έζησε ανάμεσα σε αυτοκρατορίες, θρύλους και ιστορία
Στην καρδιά της νότιας Βισαλτίας, στο σημερινό χωριό Δάφνη Σερρών —την παλιά Έζοβα— στέκεται ακόμη, σιωπηλός και πληγωμένος από τον χρόνο, ο λεγόμενος «Πύργος της Μάρως». Ένα μνημείο που δεν είναι απλώς πέτρα και ασβέστης, αλλά ένα ζωντανό αποτύπωμα μιας από τις πιο αινιγματικές και ισχυρές γυναικείες μορφές του 15ου αιώνα: της Μάρας Μπράνκοβιτς.
Η ιστορία του πύργου είναι άρρηκτα δεμένη με την πορεία μιας γυναίκας που βρέθηκε ανάμεσα σε δύο κόσμους — τον χριστιανικό και τον οθωμανικό — και άφησε πίσω της μύθους, παραδόσεις και πραγματικές πολιτικές επιρροές.
Από τον Σέρβο δεσπότη στον Πύργο της Βισαλτίας
Ο πύργος χτίστηκε γύρω στο 1380 από τον Σέρβο ηγεμόνα Γεώργιο (Γκεόργκι) Μπράνκοβιτς. Ήταν μέρος ενός δικτύου πύργων και αγροτικών εγκαταστάσεων που εξυπηρετούσαν τόσο αμυντικές όσο και οικονομικές ανάγκες.
Η κόρη του, Μάρω ή Μάρα Μπράνκοβιτς, γεννήθηκε το 1418. Μητέρα της ήταν η Ειρήνη Καντακουζηνού, από το βυζαντινό γένος των Καντακουζηνών. Ο οίκος των Μπράνκοβιτς, σε μια εποχή πολιτικών ισορροπιών και επιβίωσης, διακήρυττε πως «προτιμούσε το τουρκικό φέσι από την παπική τιάρα», επιλέγοντας συμμαχία με την Οθωμανική δύναμη.
.jpg) |
| Μάρα Μπράνκοβιτς | Πηγή: wikipedia |
Το 1435, σε ηλικία μόλις 17 ετών, η Μάρω δόθηκε ως σύζυγος στον σουλτάνο Μουράτ Β΄ — μια συνηθισμένη πρακτική της εποχής για την εξασφάλιση πολιτικής εύνοιας. Με αυτόν τον γάμο, η νεαρή πριγκίπισσα βρέθηκε στο κέντρο της οθωμανικής αυλής.
Η θετή μητέρα του Πορθητή
Ο Μωάμεθ Β΄, ο μετέπειτα Πορθητής της Κωνσταντινούπολης, έγινε θετός γιος της. Σύμφωνα με την παράδοση, τη σεβόταν βαθιά και τη θεωρούσε μητέρα του. Όταν ήταν παιδί, εκείνη τον φρόντιζε, τον προστάτευε και —κατά τον θρύλο— τον παρηγόρησε ακόμη και όταν δέχτηκε σκληρή τιμωρία από τον δάσκαλό του στο Κοράνι.
Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, ο Μωάμεθ της έδωσε τη δυνατότητα να παραμείνει στην Πόλη ή να αποσυρθεί όπου επιθυμούσε. Η Μάρω επέλεξε τη Βισαλτία — την περιοχή όπου βρισκόταν ο πύργος του πατέρα της.
Ο σουλτάνος της παραχώρησε εκτεταμένες γαίες, χωριά και πλούτο. Έτσι, η Μάρω εγκαταστάθηκε στη Δάφνη, όπου έζησε έως τον θάνατό της το 1487, απολαμβάνοντας κύρος και επιρροή.
Η χριστιανή «Βαλιδέ» και προστάτιδα της πίστης
Παρότι βρέθηκε στο κέντρο της οθωμανικής εξουσίας, η Μάρω δεν εγκατέλειψε ποτέ τη χριστιανική της πίστη. Στην αυλή του σουλτάνου απολάμβανε σεβασμό και φέρεται να έπαιξε σημαντικό ρόλο τόσο στα θρησκευτικά όσο και στα πολιτικά ζητήματα της εποχής.
Η επιρροή της συνδέθηκε ιδιαίτερα με την Ορθοδοξία και το Άγιο Όρος. Το 1466 παραχώρησε εκτάσεις και περιουσία στις Μονές Χιλανδαρίου και Αγίου Παύλου, οι οποίες τότε είχαν Σέρβους μοναχούς. Τα κτήματα αυτά κατοχυρώθηκαν ως βακούφια, ώστε να τροφοδοτούν τις μονές.
Σε αυτή την περίοδο γεννήθηκαν και οι πρώτοι μύθοι γύρω από το πρόσωπό της.
Τα Τίμια Δώρα και ο θρύλος του Αγίου Όρους
Η πιο γνωστή παράδοση θέλει τη Μάρω να διασώζει μετά την Άλωση τα Τίμια Δώρα των Τριών Μάγων — χρυσό, λιβάνι και σμύρνα — και να τα μεταφέρει στη Μονή Αγίου Παύλου στο Άγιο Όρος, όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα.
Ο θρύλος λέει πως όταν έφτασε στα όρια του Αγίου Όρους, ένας άγγελος την εμπόδισε να προχωρήσει λόγω του αβάτου και της είπε πως μοναχός θα παραλάβει τα δώρα. Εκεί χτίστηκε αργότερα παρεκκλήσι.
Ο Πύργος — Κατοικία, οχύρωμα και αγροτικό κέντρο
Ο Πύργος της Μάρως ήταν τριώροφος και χρησιμοποιούνταν κυρίως ως κατοικία. Χτίστηκε με ισχυρή αργολιθοδομή, πέτρες από τον ποταμό Εζιοβίτη και πωρόλιθο από τα Κερδύλια, ενώ το «δέσιμο» γινόταν με ξυλοδεσιές.
Χαρακτηριστικά:
➤ Τετράγωνη κάτοψη 12,41 × 12,41 μ.➤ Σημερινό ύψος περίπου 14,3 μ.
➤ Θολωτός πρώτος όροφος
➤ Είσοδος υπερυψωμένη στα 1,90 μ. (προσβάσιμη με ξύλινη σκάλα)
➤ Τοξωτά παράθυρα στους επάνω ορόφους
Ο πύργος ακολουθεί την τυπολογία των πύργων των αγιορείτικων μετοχίων.
Το μετόχι και οι περιπέτειες των αιώνων
Η περιοχή γύρω από τον πύργο αποτελούσε μετόχι της Μονής Αγίου Παύλου. Υπήρχαν στάβλοι, αποθήκες, σχολείο και ναός. Μετά την απελευθέρωση, το σχολείο έγινε παντοπωλείο.
Το μετόχι:
➤ Καταπατήθηκε από Οθωμανούς μπέηδες πριν τους Βαλκανικούς Πολέμους➤ Πέρασε από μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες
➤ Απαλλοτριώθηκε τελικά από το Ελληνικό Δημόσιο
➤ Καλλιεργήθηκε από τσιγγάνους, πρόσφυγες Ανατολικής Ρωμυλίας, Θράκης και Μικράς Ασίας
Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δυνάμεις των Συμμάχων κατέστρεψαν τον ναό και τα περισσότερα κτίρια, ενώ συλήθηκαν πολύτιμα αντικείμενα.
Καταστροφή, εγκατάλειψη και διάσωση
Ο πύργος καταστράφηκε πριν το 1753 και υπέστη νέες ζημιές:
➤ Από σεισμούς (ιδιαίτερα το 1978)➤ Από κατοίκους που αφαιρούσαν πέτρες τη δεκαετία του 1940\
Το 1957 χαρακτηρίστηκε διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού. Το 1936 είχε περάσει στο κράτος μετά από παρέμβαση της αρχαιολογικής υπηρεσίας.
Η Δάφνη — η παλιά Έζοβα
Το χωριό Δάφνη (466 κάτοικοι) αναφέρεται σε αγιορείτικα χειρόγραφα ήδη από τα βυζαντινά χρόνια ως Έζεβα ή Έζεβες, επειδή υπήρχαν Άνω και Κάτω Έζοβα. Η παρουσία του Πύργου της Μάρως επιβεβαιώνει τη σημασία της περιοχής στον μεσαιωνικό κόσμο.
Ένα μνημείο που ζητά να ακουστεί ξανά
Ο Πύργος της Μάρως παραμένει σήμερα ένα μισοερειπωμένο αλλά επιβλητικό μνημείο. Για πολλούς αποτελεί «πληγή», όχι για την κατάστασή του μόνο, αλλά γιατί η ιστορία της Μάρως δεν είναι τόσο γνωστή όσο θα έπρεπε.
Μια γυναίκα που:
➤ Υπήρξε πριγκίπισσα της Σερβίας➤ Σύζυγος σουλτάνου
➤ Θετή μητέρα του Πορθητή
➤ Προστάτιδα της Ορθοδοξίας
➤ Ευεργέτιδα του Αγίου Όρους
Και όλα αυτά, με φόντο έναν πύργο στη Βισαλτία.
Η ιστορία της έχει εμπνεύσει δεκάδες μελετητές και εκατοντάδες αναφορές σε όλη την Ευρώπη. Κι όμως, ο Πύργος της Μάρως παραμένει ένα σχετικά άγνωστο μνημείο, περιμένοντας ίσως τη στιγμή που η ιστορία του θα ξαναγίνει γνωστή — όχι μόνο στις Σέρρες, αλλά σε ολόκληρη την Ελλάδα και πέρα από αυτήν.
Δημοσίευση σχολίου