Σημαντικές επισημάνσεις για τη χωροθέτηση γεωθερμικών εγκαταστάσεων και την αξιοποίηση του γεωθερμικού δυναμικού της χώρας διατυπώνει ο προϊστάμενος του Τμήματος Γεωθερμίας και Ιαματικών Φυσικών Πόρων της ΕΑΓΜΕ
Με αφορμή την έναρξη ισχύος του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ο Απόστολος Αρβανίτης καταγράφει σειρά παρατηρήσεων και επισημάνσεων σχετικά με τις προβλέψεις που αφορούν τη γεωθερμία.
Το νέο ΕΧΠ τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου 2026, με τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 694/τ.Δ΄/19.08.2026), και καθορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η γεωθερμία.
Ο Αρβανίτης επικεντρώνεται αρχικά στα άρθρα 2 και 21 του νέου πλαισίου, επισημαίνοντας παράλληλα ότι σε επόμενες παρεμβάσεις του θα ασχοληθεί και με τα άρθρα 22 και 23, τα οποία αφορούν τους κανόνες και τα κριτήρια χωροθέτησης γεωθερμικών εγκαταστάσεων, καθώς και τις περιοχές αποκλεισμού.
Η πολυδιάσπαση του θεσμικού πλαισίου
Ένα από τα ζητήματα που θέτει αφορά την πολυδιάσπαση του νομικού και κανονιστικού πλαισίου για τη γεωθερμία.
Όπως αναφέρει, από τον Μάιο του 2021 ισχύει ο νέος Κανονισμός Γεωθερμικών Εργασιών, ο οποίος καθορίζει τους όρους και τους τρόπους διενέργειας εργασιών έρευνας, εκμετάλλευσης και διαχείρισης του γεωθερμικού δυναμικού, αλλά και ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος.
Κατά την άποψή του, ωστόσο, η ύπαρξη πολλών διαφορετικών νόμων, Προεδρικών Διαταγμάτων και Υπουργικών Αποφάσεων δημιουργεί γραφειοκρατικά προσκόμματα, ασάφειες, καθυστερήσεις και ανασφάλεια δικαίου, λειτουργώντας ως εμπόδιο για την ανάπτυξη της γεωθερμίας στην Ελλάδα.
Η γεωθερμία και το μικρότερο χωρικό αποτύπωμα
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον τρόπο με τον οποίο το νέο ΕΧΠ αντιμετωπίζει τις γεωθερμικές εγκαταστάσεις.
Σύμφωνα με τον Αρβανίτη, ο ορισμός των «γεωθερμικών εγκαταστάσεων» περιλαμβάνει τόσο τις γεωτρήσεις και τις εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας όσο και τα δίκτυα γεωθερμικού ρευστού.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι οι γεωτρήσεις αποτελούν σημειακές εγκαταστάσεις με πολύ μικρό επιφανειακό αποτύπωμα, σε αντίθεση με μονάδες ηλεκτροπαραγωγής ή άλλες εγκαταστάσεις που απαιτούν μεγαλύτερες εκτάσεις. Παράλληλα, η δυνατότητα κατασκευής κεκλιμένων γεωτρήσεων επιτρέπει πολλές γεωτρήσεις προς διαφορετικές κατευθύνσεις να ξεκινούν από την ίδια μικρή επιφανειακή πλατφόρμα (well pad).
Στην ανάρτησή του παραθέτει, επίσης, συγκριτικά στοιχεία για την απαιτούμενη έκταση γης ανά παραγόμενη TWh ετησίως. Με βάση τα στοιχεία που επικαλείται, η γεωθερμία απαιτεί κατά μέσο όρο 7,5 km², έναντι 15 km² για τα ηλιοθερμικά, 37 km² για τα φωτοβολταϊκά, 72,1 km² για τα αιολικά, 54 km² για τα υδροηλεκτρικά και 543 km² για τη βιομάζα.
Ο Αρβανίτης υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο πλεονέκτημα της γεωθερμίας ως προς τη χρήση γης δεν αποτυπώνεται στο νέο χωροταξικό πλαίσιο. Όπως σημειώνει, ενώ προβλέπονται συγκεκριμένα όρια κατάληψης γης για φωτοβολταϊκούς και αιολικούς σταθμούς, η γεωθερμία αντιμετωπίζεται περιγραφικά, χωρίς αντίστοιχη χωροταξική πριμοδότηση.
«Δεν προκαλεί οπτική όχληση»
Ένα ακόμη στοιχείο που αναδεικνύεται στην παρέμβαση είναι η οπτική ένταξη των γεωθερμικών εγκαταστάσεων στο τοπίο.
Σύμφωνα με τον Αρβανίτη, οι γεωθερμικές εγκαταστάσεις δεν προκαλούν την ίδια οπτική όχληση με άλλες μορφές ΑΠΕ. Τα κτίρια των γεωθερμικών σταθμών έχουν χαμηλό προφίλ, ενώ οι αγωγοί μεταφοράς μπορούν να είναι ελαφρώς υπέργειοι ή υπόγειοι, ανάλογα με το ανάγλυφο της περιοχής.
Τι προβλέπει το άρθρο 21 για τις περιοχές προτεραιότητας
Σημαντικό μέρος της ανάρτησης αφορά το άρθρο 21, όπου ορίζονται οι «περιοχές προτεραιότητας», οι «περιοχές κατάλληλες για την αξιοποίηση της γεωθερμίας» και οι «περιοχές επιτάχυνσης».
Ως περιοχές προτεραιότητας χαρακτηρίζονται, μεταξύ άλλων, τα γεωθερμικά πεδία εθνικού ενδιαφέροντος, υφιστάμενα ή νέα, καθώς και περιοχές στις οποίες το Ελληνικό Δημόσιο εκμισθώνει το δικαίωμα έρευνας γεωθερμικού δυναμικού.
Σήμερα, σύμφωνα με την ανάρτηση, τα χαρακτηρισμένα γεωθερμικά πεδία εθνικού ενδιαφέροντος είναι τρία: Νήσος Μήλος, Νήσος Νίσυρος και Στύψη Λέσβου.
Ο Αρβανίτης εκτιμά ότι η αναφορά στις περιοχές όπου εκμισθώνεται το δικαίωμα έρευνας δημιουργεί ζήτημα, καθώς το αποτέλεσμα της έρευνας δεν είναι εκ των προτέρων γνωστό. Εάν εντοπιστούν ρευστά χαμηλότερης θερμοκρασίας και η περιοχή χαρακτηριστεί τελικά ως πεδίο τοπικού ενδιαφέροντος, δεν θα προκύπτει η δυνατότητα ηλεκτροπαραγωγής που συνδέεται με τα πεδία εθνικού ενδιαφέροντος.
Η ένσταση για τον όρο «πεδία ήπιας ενθαλπίας»
Ιδιαίτερη κριτική ασκεί ο Αρβανίτης στη διατύπωση του άρθρου 21 σχετικά με τα «πεδία ήπιας ενθαλπίας».
Όπως εξηγεί, η επιστημονική ταξινόμηση των γεωθερμικών πεδίων γίνεται με βάση την ενθαλπία των γεωθερμικών ρευστών και περιλαμβάνει πεδία χαμηλής ενθαλπίας (30-90°C), μέσης ενθαλπίας (90-150°C) και υψηλής ενθαλπίας (άνω των 150°C).
Με βάση αυτή την ταξινόμηση, υποστηρίζει ότι ο όρος «ήπια ενθαλπία» δεν αποτελεί επιστημονικά καθιερωμένη κατηγορία και ότι η συγκεκριμένη διατύπωση δημιουργεί σύγχυση ως προς τη διάκριση μεταξύ πεδίων εθνικού και τοπικού ενδιαφέροντος.
Παράλληλα, σημειώνει ότι στα γεωθερμικά πεδία μέσης ενθαλπίας είναι τεχνολογικά δυνατή η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω δυαδικού κύκλου, ενώ τα γεωθερμικά ρευστά μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιούνται και για άμεσες θερμικές χρήσεις.
Από τη θέρμανση θερμοκηπίων μέχρι τις ιχθυοκαλλιέργειες
Το νέο ΕΧΠ αναφέρεται σε σειρά άμεσων χρήσεων της γεωθερμικής ενέργειας, όπως η θέρμανση ιχθυοκαλλιεργειών, οι θερμοκηπιακές καλλιέργειες, η ξήρανση αγροτικών προϊόντων, η θέρμανση και ψύξη κατοικιών, η αφαλάτωση νερού, η θέρμανση κολυμβητηρίων και η λειτουργία λουτροθεραπευτικών εγκαταστάσεων.
Ο Αρβανίτης θεωρεί, ωστόσο, ότι η σχετική αναφορά είναι ελλιπής και συνδέει το ζήτημα με την ανάγκη σαφέστερης διάκρισης των πεδίων και των χρήσεων που μπορούν να αναπτυχθούν σε αυτά.
Η γεωθερμία ως εργαλείο για την ελληνική ύπαιθρο
Στο τελευταίο μέρος της παρέμβασής του, ο Απόστολος Αρβανίτης μεταφέρει τη συζήτηση από την ηλεκτροπαραγωγή στη θερμική ενέργεια και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Όπως υπογραμμίζει, η συζήτηση για την ενεργειακή μετάβαση δεν αφορά μόνο τα ηλεκτρικά MW, αλλά και τα θερμικά MW. Η γεωθερμία έχει τη δυνατότητα να παρέχει απευθείας θερμική ενέργεια, χωρίς να απαιτείται προηγουμένως μετατροπή ηλεκτρικής ενέργειας σε θερμική.
Παράλληλα, επισημαίνει τη δυνατότητα αξιοποίησης της γεωθερμίας επιτόπου, με σύνδεση ιδιαίτερα με τον πρωτογενή τομέα και τη μεταποίηση.
Στην ανάρτησή του αναφέρει ότι η αξιοποίηση της γεωθερμίας χαμηλής ενθαλπίας σε πεδία τοπικού ενδιαφέροντος μπορεί, κατά την εκτίμησή του, να συμβάλει στη μείωση του κόστους παραγωγής, στη δημιουργία θέσεων εργασίας και στη συγκράτηση του πληθυσμού στην ελληνική ύπαιθρο. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη δυνατότητα αξιοποίησης μέσω Ενεργειακών Κοινοτήτων, ώστε κάτοικοι, παραγωγοί και τοπικές επιχειρήσεις να συμμετέχουν στην παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας.
Ο ίδιος δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη Μακεδονία και τη Θράκη, θεωρώντας ότι η αξιοποίηση της γεωθερμίας χαμηλής ενθαλπίας μπορεί να αποτελέσει εργαλείο οικονομικής δραστηριότητας και συγκράτησης του πληθυσμού σε ακριτικές και ευαίσθητες περιοχές.
Η παρέμβαση του προϊσταμένου του Τμήματος Γεωθερμίας και Ιαματικών Φυσικών Πόρων της ΕΑΓΜΕ ανοίγει έτσι μια ευρύτερη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο η γεωθερμία εντάσσεται στον ενεργειακό και χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας, αλλά και για το κατά πόσο οι ιδιαίτερες δυνατότητές της ως πηγή θερμικής ενέργειας και ως εργαλείο περιφερειακής ανάπτυξης αποτυπώνονται στο νέο θεσμικό πλαίσιο.
Δημοσίευση σχολίου