Το παιχνίδι της μνήμης για μία πόλη που αλλάζει

Ποια είναι αυτά που κάνουν μια πόλη πατρίδα;

Γράφει ο Γιώργος Σταυρακίδης

Με τις Σέρρες τον τελευταίο καιρό να μοιάζουν πως παίζουν ένα παράξενο παιχνίδι μνήμης, σκέφτομαι τι είναι αυτό τελικά που χάσαμε εμείς στην πορεία. Σε αυτό το παιχνίδι, που οι παλιές εικόνες σβήνουν μία-μία και στη θέση τους εμφανίζονται καινούργιες, μάλλον κινδυνεύουμε να χάσουμε και ένα κομμάτι από τον εαυτό μας.

Το κλειστό κολυμβητήριο στην Κοιλάδα των Αγίων Αναργύρων είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ένα κτίριο που κάποτε ήταν γεμάτο ζωή, φωνές, παιδιά, αθλητές, αγωνίες και χαρές, σήμερα παραμένει κλειστό από τον Σεπτέμβριο του 2024, με τα προβλήματα να έχουν επιδεινωθεί και την πλήρη αποκατάστασή του να απαιτεί πλέον ένα τεράστιο οικονομικό εγχείρημα. Δεν είναι όμως μόνο ένα κτίριο. Είναι οι άνθρωποι που έμαθαν εκεί να κολυμπούν, είναι οι γονείς που περίμεναν στις κερκίδες, οι αγώνες, τα μετάλλια, οι προπονήσεις, οι φιλίες. Είναι μια ολόκληρη γενιά Σερραίων που έχει συνδέσει ένα μέρος της ζωής της με εκείνον τον χώρο που τώρα το βλέπουμε να στέκει βουβό. Σαν να περιμένει να αποφασίσουμε αν αξίζει να το σώσουμε ή αν θα το αφήσουμε να γίνει ακόμη ένα κομμάτι της πόλης που θυμόμαστε μόνο από φωτογραφίες.

Και μετά ήρθαν τα δύο δέντρα του Κρονίου που τα έκοψαν ένα πρωινό του Μαΐου. Πολλές οι αντιδράσεις, μέχρι και εισαγγελική παρέμβαση. Θυμάστε; Από την άλλη πλευρά, οι υπεύθυνοι του χώρου υποστήριξαν ότι η κοπή έγινε έπειτα από τεχνική έκθεση που διαπίστωνε γήρανση, ασθένεια και φθορά των δέντρων. Κι όμως, όσο κι αν ένα δέντρο μπορεί να κριθεί επικίνδυνο από έναν τεχνικό, υπάρχει και κάτι που δεν μετριέται με τεχνικές εκθέσεις. Κι αυτό, είναι η μνήμη. Γιατί για κάποιους Σερραίους αυτά τα δύο δέντρα δεν ήταν απλώς κορμοί και κλαδιά, αλλά ήταν μέρος της εικόνας της πλατείας. Ήταν η σκιά μιας άλλης εποχής. Κάτι που υπήρχε εκεί τόσο πολύ, ώστε είχαμε πάψει να το προσέχουμε. Απλά γνωρίζαμε πως είναι εκεί και μεταξύ μας, είχαμε συμφωνήσει στα βουβά πως εκεί θέλαμε να είναι για πάντα. Αλλά ίσως το πιο σκληρό με τη μνήμη να είναι τελικά οτι συνήθως καταλαβαίνουμε την αξία όσων αγαπήσαμε όταν πάψουν να υπάρχουν.

Και τώρα τα «Διονύσια». Η κατεδάφιση του ιστορικού κινηματογράφου στη συμβολή της Μεραρχίας με την 8ης Μαΐου ξεκίνησε. Στη θέση του ιστορικού κτιρίου πρόκειται να ανεγερθεί κατάστημα σούπερ μάρκετ όπως λένε πληροφορίες. Τα «Διονύσια» όμως δεν ήταν απλώς τέσσερις τοίχοι και μια κινηματογραφική αίθουσα. Η ιστορία τους ξεκινά ήδη από το 1928 και συνδέθηκε για δεκαετίες με την ψυχαγωγία και τις αναμνήσεις γενεών Σερραίων. Κι έτσι, ένα ακόμη χαρακτηριστικό σημείο της πόλης περνά στην ιστορία φέρνοντας στη θέση του κάτι καινούργιο. Άλλωστε η πόλη δεν μπορεί να μείνει ακίνητη. Δεν γίνεται να ζητάμε από τις Σέρρες να ζουν για πάντα στη δεκαετία του ’60, του ’70 ή του ’80... Το ζήτημα όμως, δεν είναι αν πρέπει να αλλάζει η πόλη. Το ζήτημα είναι τι κρατάμε όταν αλλάζει. Γιατί μια πόλη δεν είναι μόνο οι δρόμοι της, τα καινούργια κτίρια, τα καταστήματα, οι πεζοδρομήσεις, οι αναπλάσεις, οι επενδύσεις και οι μεγάλες υποσχέσεις, αλλά μια πόλη, είναι και τα σημεία στα οποία κάποτε σταθήκαμε. Είναι το κολυμβητήριο που θυμίζει τα παιδικά μας χρόνια. Είναι τα δέντρα που συνόδευαν τις βόλτες μας και συμβολίζουν μια ολόκληρη εποχή που αποτυπώθηκε και έμεινε για πάντα μοναχά σε μερικές ασπρόμαυρες φωτογραφίες. Πόλη είναι και ένας κινηματογράφος στον οποίο κάποιος είδε την πρώτη του ταινία, γνώρισε έναν έρωτα, πήγε με τους γονείς του, με μια παρέα φίλων ή συμβόλιζε για χρόνια την άλλη, πιο ροζ, σκανδαλώδη και «απρεπή» πλευρά της.

Και σκέφτομαι τελικά πως αυτά είναι που κάνουν μια πόλη πατρίδα. Και πως αυτό που μας πονάει μάλλον, δεν είναι τόσο ότι αλλάζουν οι Σέρρες, αλλά ότι αλλάζουν τόσο γρήγορα, που δεν προλαβαίνουμε πολλές φορές να αποχαιρετήσουμε αυτά που φεύγουν και στεκόμαστε κάπου ανάμεσα στο «τότε» και στο «τώρα», προσπαθώντας να αναγνωρίσουμε την πόλη μας μέσα στην πόλη που γεννιέται. Αυτό είναι το παιχνίδι της μνήμης. Να θυμόμαστε όσα χάθηκαν, όχι επειδή αρνούμαστε το καινούργιο, αλλά επειδή φοβόμαστε μήπως στην προσπάθειά μας να φτιάξουμε μια πιο σύγχρονη πόλη, ξεχάσουμε για ποια πόλη μιλάμε.

Γιατί μια πόλη που προχωρά χωρίς μνήμη μπορεί να γίνει πιο καινούργια. Δεν είναι βέβαιο όμως ότι γίνεται και καλύτερη.