Οι εικόνες βομβαρδισμών από τη Μέση Ανατολή επαναφέρουν στο δημόσιο διάλογο ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε μακρινό: υπάρχουν οργανωμένα δημόσια καταφύγια στις Σέρρες;
«Τα καταφύγια και τα ορύγματα προσφέρουν την ασφαλέστερη προστασία στον άμαχο πληθυσμό από τις εχθρικές προσβολές».
Η φράση αυτή, που θα μπορούσε να ανήκει σε παλιό εγχειρίδιο πολιτικής άμυνας, αποκτά ξανά επικαιρότητα, καθώς οι εικόνες βομβαρδισμών από τη Μέση Ανατολή επαναφέρουν στο δημόσιο διάλογο ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε μακρινό: υπάρχουν οργανωμένα δημόσια καταφύγια στις Σέρρες;
Πόσο ασφαλές είναι ένα καταφύγιο;
Σύμφωνα με στοιχεία από παλαιότερα πειράματα πολιτικής προστασίας, ένα άτομο που βρίσκεται στο σπίτι του κατά τη διάρκεια βομβαρδισμού είναι τρεις φορές ασφαλέστερο από κάποιον που βρίσκεται εκτεθειμένος στον δρόμο. Ένα άτομο όμως μέσα σε καταφύγιο είναι πέντε φορές ασφαλέστερο από αυτό που παραμένει στο σπίτι του και δεκαπέντε φορές ασφαλέστερο από κάποιον που βρίσκεται ακάλυπτος.
Η θεωρία είναι σαφής. Η πράξη όμως;
Οι χώροι που έχουν ανακοινωθεί: για σεισμό, όχι για πόλεμο
Ο Δήμος Σερρών το 2018 δημοσίευσε πίνακες με χώρους καταφυγής και καταυλισμούς σε περίπτωση σεισμού ή άλλης φυσικής καταστροφής.
Στους χώρους συγκέντρωσης περιλαμβάνονται πλατείες (ΙΚΑ, Νικομηδείας, Νίκης, Ελευθερίας, Εμπορίου, Κατακονόζι, Δημοκρατίας), το Κεντρικό Πάρκο Ομονοίας και το Πάρκο Χιλίων Δέντρων – Ά Καπη.
Ως πιθανοί καταυλισμοί προσωρινής διαμονής αναφέρονται τα στρατόπεδα Παπαλουκά, Εμμ. Παπά και Κολοκοτρώνη, χώροι του πρώην ΤΕΙ, το Μουσικό Γυμνάσιο – Λύκειο, αθλητικές εγκαταστάσεις, το Δημοτικό Στάδιο και το Δημοτικό Γήπεδο Σερρών, καθώς και ελεύθεροι χώροι σε δημοτικές και τοπικές κοινότητες του Δήμου.
Πρόκειται, ωστόσο, για ανοιχτούς χώρους συγκέντρωσης και όχι για υπόγεια αντιαεροπορικά καταφύγια.
«Υπάρχουν, αλλά δεν είναι ανακοινώσιμοι»
Το 2022, μιλώντας ο Χρήστος Χρηστίδης στην εκπομπή «ΚΑΘΕ ΜΕΣΗΜΕΡΙ» της τηλεόρασης Επιλογές και τη δημοσιογράφο Ελένη Μωραϊτη, είχε αναφερθεί ότι τέτοιοι χώροι υπάρχουν, αλλά «για ευνόητους λόγους δεν είναι ανακοινώσιμοι».
Η τοποθέτηση αυτή εναρμονίζεται με τη γενικότερη πρακτική που ακολουθείται στη χώρα: η ύπαρξη σχεδίων πολιτικής άμυνας δεν αμφισβητείται, όμως οι λεπτομέρειες —τοποθεσίες, χωρητικότητες, επιχειρησιακά σχέδια— θεωρούνται διαβαθμισμένες πληροφορίες.
Τι ισχύει σε εθνικό επίπεδο
Η Ελλάδα διαθέτει καταφύγια που κατασκευάστηκαν κυρίως κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, διάσπαρτα σε διάφορες πόλεις. Το 2004, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ολοκλήρωσε μελέτη με τίτλο «Κατασκευές δημοσίου ενδιαφέροντος προστασίας ανθρώπων και πραγμάτων», η οποία αφορούσε τις προδιαγραφές δημιουργίας σύγχρονων καταφυγίων.
Ωστόσο, το σχετικό νομοσχέδιο δεν ψηφίστηκε ποτέ. Έτσι, παρότι υπάρχουν σχέδια πολιτικής προστασίας υπό την ευθύνη του στρατού και του Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, αυτά παραμένουν διαβαθμισμένα.
Με απλά λόγια: υπάρχει σχεδιασμός, αλλά δεν είναι δημόσια προσβάσιμος.
Το παράδειγμα άλλων χωρών
Σε άλλες χώρες, η προσέγγιση είναι διαφορετική.
Στην Ιαπωνία, ειδικά στο βόρειο νησιωτικό σύμπλεγμα, οι πολίτες γνωρίζουν ακριβώς πού να κατευθυνθούν όταν ηχούν οι σειρήνες συναγερμού, στο πλαίσιο της απειλής από τη Βόρεια Κορέα. Η Πολιτική Προστασία πραγματοποιεί ασκήσεις, διανέμει φυλλάδια και εκπαιδεύει μαθητές και επιχειρήσεις.
Στη Σουηδία λειτουργούν περίπου 65.000 καταφύγια με δυνατότητα φιλοξενίας περίπου επτά εκατομμυρίων ανθρώπων. Αν κηρυχθεί συναγερμός, πρέπει να είναι έτοιμα μέσα σε δύο ημέρες.
Στην Ελβετία, η πολιτεία έχει δεσμευτεί ότι κάθε κάτοικος θα έχει θέση σε καταφύγιο. Σε μια χώρα 8,6 εκατομμυρίων κατοίκων, υπάρχουν σχεδόν εννέα εκατομμύρια θέσεις σε περίπου 365.000 δημόσια και ιδιωτικά καταφύγια.
Μάλιστα, η συντήρησή τους εντατικοποιήθηκε μετά το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα και ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Και στις Σέρρες;
Στις Σέρρες, όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα, η τοποθεσία πιθανών πολεμικών καταφυγίων αποτελεί απόρρητη πληροφορία. Οι πολίτες δεν γνωρίζουν πού βρίσκονται (αν βρίσκονται), ούτε πραγματοποιούνται τακτικές, εξειδικευμένες ασκήσεις πολιτικής προστασίας με αυτό το αντικείμενο. Η μοναδική ορατή υπενθύμιση του συστήματος συναγερμού είναι η ετήσια —και όχι πάντα αντιληπτή— δοκιμή σειρήνων.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι μόνο αν υπάρχουν καταφύγια. Είναι αν οι πολίτες γνωρίζουν τι να κάνουν, πού να πάνε και πώς να αντιδράσουν.
Γιατί, όπως δείχνουν τα παραδείγματα άλλων χωρών, η ύπαρξη υποδομών είναι το ένα σκέλος. Το άλλο —εξίσου κρίσιμο— είναι η ενημέρωση, η εκπαίδευση και η ετοιμότητα της κοινωνίας.
Δημοσίευση σχολίου